Αιγαίο σε νέα ένταση: Η Τουρκία επαναφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα» και αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Από τα θαλάσσια πάρκα και τις ΑΠΕ έως τις «γκρίζες ζώνες» – Νέα μέτωπα ανοίγει η Άγκυρα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο

Νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλεί η ταυτόχρονη επαναφορά από την Άγκυρα μιας σειράς πάγιων θέσεων που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Μέσα σε λίγες ημέρες, η Τουρκία προχώρησε σε κινήσεις που αφορούν τα θαλάσσια πάρκα, το ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αλλά και τη γνωστή ρητορική περί «γκρίζων ζωνών», επαναφέροντας στο προσκήνιο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα και η απάντηση της Αθήνας

Στις 15 Αυγούστου η Τουρκία ανακοίνωσε, μέσω προεδρικών αποφάσεων, τη δημιουργία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνική πλευρά αντέδρασε άμεσα, υποστηρίζοντας ότι οι τουρκικές αποφάσεις επεκτείνονται και πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και, κατά την ελληνική θέση, δεν μπορούν να δημιουργήσουν κανένα νομικό τετελεσμένο ούτε να επηρεάσουν δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Η Αθήνα υπενθυμίζει, παράλληλα, ότι τα ελληνικά εθνικά θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και το Αιγαίο έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων και σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Για την ελληνική διπλωματία, επομένως, το ζήτημα δεν αφορά απλώς την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αλλά την προσπάθεια δημιουργίας νέων δεδομένων σε περιοχές όπου η Άγκυρα αμφισβητεί τις ελληνικές θέσεις.

Στο στόχαστρο και το ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ

Η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε στα θαλάσσια πάρκα.

Η Άγκυρα αντέδρασε και στο νέο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο περιλαμβάνει και περιοχές του Αιγαίου.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η ελληνική πρωτοβουλία δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Τουρκία και επανέλαβε τη θέση της Άγκυρας ότι μονομερείς ενέργειες πρέπει να αποφεύγονται σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος.

Η ελληνική πλευρά βλέπει πίσω από αυτή τη ρητορική μια ακόμη προσπάθεια της Τουρκίας να συνδέσει περιβαλλοντικές και χωροταξικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας με τις πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.

Επιστρέφει η ρητορική των «γκρίζων ζωνών»

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τις τελευταίες ημέρες επανήλθε με ένταση η τουρκική ρητορική περί περιοχών και γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων, σύμφωνα με την Άγκυρα, η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών.

Η συγκεκριμένη θέση αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της τουρκικής αμφισβήτησης στο Αιγαίο και επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών».

Έτσι, ενώ τα τελευταία χρόνια Αθήνα και Άγκυρα επιχείρησαν να διατηρήσουν ένα κλίμα σχετικής αποκλιμάκωσης, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι οι βασικές διαφορές παραμένουν ενεργές.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει στο τραπέζι

Πίσω από τις επιμέρους τουρκικές κινήσεις βρίσκεται η ευρύτερη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Το τουρκικό δόγμα αντιμετωπίζει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ως κρίσιμους χώρους για την τουρκική γεωπολιτική, ενεργειακή και στρατιωτική παρουσία.

Η επαναφορά της συγκεκριμένης ρητορικής, σε συνδυασμό με τις νέες τουρκικές κινήσεις για τα θαλάσσια πάρκα και την αμφισβήτηση ελληνικών χωροταξικών σχεδιασμών, δημιουργεί ένα σκηνικό αυξημένης πίεσης προς την Αθήνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι η τουρκική πλευρά συνδέει τις τελευταίες ελληνικές πρωτοβουλίες με το σύνολο των «αλληλένδετων ζητημάτων» του Αιγαίου.

Και η στρατιωτική διάσταση

Παράλληλα με τη διπλωματική και νομική αντιπαράθεση, το Αιγαίο παραμένει πεδίο στρατιωτικής δραστηριότητας.

Οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και οι υπερπτήσεις, όταν καταγράφονται, προσθέτουν μια ακόμη διάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα διπλωματικές, νομικές και στρατιωτικές προκλήσεις.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν η στρατιωτική δραστηριότητα συνδυάζεται με δημόσιες δηλώσεις και πολιτικές κινήσεις που αμφισβητούν ελληνικές θέσεις.

Το Κυπριακό παραμένει ένα ακόμη μεγάλο μέτωπο

Στο Κυπριακό, η Άγκυρα εξακολουθεί να στηρίζει τη λύση των δύο κρατών, σε αντίθεση με το πλαίσιο της δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας που αποτελεί τη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του ΟΗΕ.

Έτσι, το παζλ των ελληνοτουρκικών διαφορών δεν περιορίζεται μόνο στο Αιγαίο.

Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειος, ενεργειακοί πόροι, θαλάσσιες ζώνες, περιβάλλον, Κυπριακό και στρατιωτική δραστηριότητα συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό στην περιοχή.

Τα «ήρεμα νερά» δοκιμάζονται

Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η περίοδος σχετικής ηρεμίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν σημαίνει ότι οι στρατηγικές διαφορές έχουν εξαφανιστεί.

Αντίθετα, η Άγκυρα φαίνεται να επαναφέρει σταδιακά στο προσκήνιο βασικές πτυχές της ατζέντας της, χρησιμοποιώντας διαφορετικά εργαλεία: από τις διπλωματικές δηλώσεις και τις περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες μέχρι τη ρητορική των «γκρίζων ζωνών» και τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Η Αθήνα από την πλευρά της δηλώνει ότι δεν αναγνωρίζει μονομερείς ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα και ότι θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα κυριαρχικά της δικαιώματα στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν η νέα αυτή ένταση θα παραμείνει σε επίπεδο διπλωματικών ανακοινώσεων ή αν θα μεταφερθεί ξανά στο πεδίο των καθημερινών ελληνοτουρκικών αντιπαραθέσεων στο Αιγαίο.

Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα των τελευταίων ημερών είναι σαφές: η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει ενεργό στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής και το Αιγαίο εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.